| Kawalerowie mieczowi | |
 |
|
| Pełna nazwa | Inflancki Zakon Rycerzy Chrystusa |
| Nazwa łacińska | Fratres militiae Christi de Livonia |
| Kościół | Kościół katolicki |
| Założyciel | Albert von Buxhövden |
| Data założenia | 1202 |
Zakon kawalerów mieczowych (łac. Fratres militiae Christi de Livonia, niem. Brüder der Ritterschaft Christi) inne nazwy: zakon liwoński, kawalerowie mieczowi, rycerze Chrystusowi, rycerze mieczowi - niemiecki zakon rycerski w Inflantach (Łotwa i Estonia), w Rydze na Łotwie założony przez biskupa ryskiego Alberta von Buxhövdena w 1202 r. w oparciu o regułę templariuszy dla obrony i rozszerzania swojej diecezji.
Od początku starali się wyzwolić z zależności biskupiej. W 1218 r. biskup Albert wezwał na pomoc Duńczyków, króla Waldemara II, który przeszedł na stronę zakonu, zajmując północną Estonię.
Po ciężkiej klęsce poniesionej z Bałtami w bitwie pod Szawlami w 1236 r., w której poległ m.in. ich mistrz Volquin Kawalerowie Mieczowi połączyli się w roku 1237 z zakonem krzyżackim, przejmując jego regułę. Ocalali z pogromu szawelskiego mieczowcy, zasileni kontyngentem rycerzy krzyżackich pod dowództwem Hermana von Balk stali się rycerzami zakonu krzyżackiego. W istocie doszło wówczas do inkorporacji Zakonu Kawalerów Mieczowych do zakonu krzyżackiego w wyniku czego powstała inflancka gałąź zakonu krzyżackiego, która zachowała w Inflantach pewną autonomię administracyjną względem pruskiej i niemieckiej gałęzi zakonu. Błędem jest utożsamianie inflanckiej gałęzi zakonu krzyżackiego z Zakonem Kawalerów Mieczowych, który przestał istnieć w roku 1237.
Spis treści |
edytuj Inflancka gałąź zakonu krzyżackiego
W szczytowym momencie swojego rozwoju zakon liczył do 180 braci-rycerzy. 5 kwietnia 1242 książę nowogrodzki Aleksander Newski zadał im ciężką klęskę w bitwie na zamarzniętym jeziorze Pejpus. Przegrana zaprzepaściła próbę skierowania ekspansji zakonu na ziemie ruskie.
W latach 1288-1290 udało im się podbić północnych Bałtów: Kurów, Zemgalów, Latgałów i fińskich Liwów. W 1346 r. zakon wykupił Estonię od króla duńskiego Waldemara IV Atterdaga.
Dążenie zjednoczonych zakonów do trwałego połączenia swych ziem przez podbicie Żmudzi doprowadziło do kolejnych wojen z Litwą, a w konsekwencji do sojuszu polsko-litewskiego i osadzenia Jagiellonów na polskim tronie. Wobec osłabienia Krzyżaków po klęskach w wojnach z Polską i Litwą dwieście lat po zjednoczeniu doszło do rozłamu obu zakonów.
W 1554 zakon kawalerów mieczowych sprzymierzył się z Rosją, podpisując upokarzający pokój, na mocy którego wyrzekł się związków z Polską i Litwą, zobowiązując się płacić państwu moskiewskiemu trybut z Dorpatu. W obawie przed interwencją moskiewską kawalerowie mieczowi uwięzili arcybiskupa ryskiego Wilhelma, który był zwolennikiem sekularyzacji Inflant i przyłączenia ich na wzór Prus do państwa polsko-litewskiego.
Król Polski Zygmunt II August wystąpił jako protektor arcybiskupstwa ryskiego i zagroził kawalerom mieczowym interwencją zbrojną. W obozie pod Pozwołem zgromadził we wrześniu 1557 26 tysięcy żołnierzy i 56 armat wojska litewskiego pod dowództwem hetmana wielkiego litewskiego Mikołaja Radziwiłła Rudego i 20 tysięcy wojsk polskich dowodzonych przez Jana Mieleckiego. Demonstracja zbrojna wywołała spodziewane wrażenie na rycerzach inflanckich, tak, że 14 września wielki mistrz Johann Wilhelm von Fürstenberg złożył homagium Zygmuntowi Augustowi i podpisał sojusz skierowany przeciwko Rosji. Car Iwan IV Groźny potraktował to jako casus belli i rozpoczął mobilizację swoich armii.
Wkroczenie wojsk moskiewskich do Inflant rozpoczęło wojnę litewsko-rosyjską 1558-1570.
Sekularyzowany w 1561 r. przez ostatniego mistrza Gottharda Kettlera - który przeszedł na luteranizm i utworzył w południowej części posiadłości zakonnych pod berłem własnej dynastii, Kettlerów świeckie Księstwo Kurlandii i Semigalii - lenno Rzeczypospolitej Obojga Narodów.
W wyniku wojny północnej pozostała część ziem zakonu została włączona do Rzeczypospolitej jako wspólna domena Korony i Litwy, północna część Estonii przypadła Duńczykom.
Strój zakonny kawalerów mieczowych był koloru białego, a symbolem był czerwony krzyż nad czerwonym mieczem z rękojeścią skierowaną do góry, choć znane są też przedstawienia dwóch czerwonych skrzyżowanych mieczy z czerwoną gwiazdą nad nimi lub bez niej.
edytuj Ciekawostki
Większa część szlachty (Berg, Borch, Brunnow, Bucholc, Bystram, Denhoff, Felkersamb, Fittinghof, Freyman, Grothus, Holstinghausen Holsten, Hylzen, Korff, Landsberg, Ludyngshauz, Manteuffel, Mohl, Plater, Putkamer, Roemer, Roenne, Ropp. Szweryn, Taube, Tyzenhaus, Weiss-Weyssenhof, czy Zyberg) w Inflantach polskich pochodziła z rodów niemieckiego rycerstwa mieczowców zwanych też Kawalerami Mieczowymi[1].
Przypisy
- ↑ Manteuffel Gustaw, O starodawnej szlachcie krzyżacko-rycerskiej na kresach inflanckich, Lwów 1910.
edytuj Zobacz też
- Inflanty, zakon krzyżacki, templariusze, mistrzowie kawalerów mieczowych
- Liwonia, Kurlandia, Semigalia, Łatgalia, Łotwa, Estonia